Kitabın Adı:

Einstein Gödel’le Yürürken Düşüncenin Sınırlarına Uzanan Keşifler    

Yazar             :

Jim Holt

Çevirmen:

Alper Hayreter  

Sayfa:

408 

Cilt:

Ciltsiz 

Boyut:

13,5 X 21 

Son Baskı:

11 Şubat, 2026 

İlk Baskı:

11 Şubat, 2026 

Barkod:

9786253894245 

Kapak Tsr.:

Adnan Elmasoğlu    

Editör:

Burak Çakır  

Kapak Türü:

Karton 

Yayın Dili:

İngilizce 

Orijinal Dili:

Almanca 

 

Orijinal Adı:

When Einstein Walked with Gödel: Excursions to the Edge of Thought    

Jim Holt’un 'Einstein Gödel’le Yürürken' Kitabı Üzerine Akademik İnceleme,

Giriş

Jim Holt’un Einstein Gödel’le Yürürken: Düşüncenin Sınırlarına Uzanan Keşifler adlı kitabı, matematik, fizik ve felsefe alanlarında en derin soruları konu alan bir makale derlemesidir. Holt’un entelektüel yaklaşımı, soyut bilimsel ve matematiksel fikirleri genellikle bu fikirlerin sahiplerinin insani yönleriyle bütünleştirmektir. Örneğin yazar, Einstein ve Gödel gibi dahileri yalnızca soyut kavramlar üreten ikonlar olarak görmek yerine, birbirleriyle sohbet eden, “yürüyen” insanlar olarak tasvir eder ve onların evren anlayışlarını birlikte sorgular. Kitabın kapsamı son derece geniştir: Eleştirmen Parul Sehgal’ın belirttiği gibi Holt, eserinde “sonsuzluk ve sonsuz küçük, zamanın illüzyonu, öjenik doğuşu…” gibi konulara odaklanır ve bu konular üzerinden yakın dönem fikirlerinin zarif bir tarihini sunar. Dolayısıyla bu eser, epistemolojiden metafiziğe, etik tartışmalardan kozmolojiye kadar pek çok alanda entelektüel merak uyandırmayı amaçlayan bütünlüklü bir inceleme niteliğindedir.

Einstein ve Gödel: Zaman, Evren ve Nedensellik

Dönerek kaydedilen yıldız izleri, uzay-zaman kavramının relativistik doğasını çağrıştıran görsel bir metafordur. Holt, bu bağlamda Einstein ve Gödel’in zaman ve evren konusundaki fikirlerini karşılaştırarak bilim ve felsefede bu kavramların önemini vurgular. Einstein’ın 1905’te geliştirdiği görelilik kuramı, evrende tekil bir zaman anlayışını ortadan kaldırmış ve Einstein, yakın dostu Besso’nun ölümü üzerine yazdığı mektupta “geçmiş, şimdi ve gelecek arasındaki ayrımın inatçı bir illüzyon” olduğunu belirtmiştir. Gödel ise bu ışıkta dönen bir evren modeli keşfetmiş; bu modelde bir gözlemci uygun bir yörünge izleyerek kendi geçmişine varabildiği için genel görelilik çerçevesinde zaman yolculuğunu matematiksel olarak mümkün görmüştür. Gödel’e göre bu olgu zamanın nesnel bir akışının olmadığını, yani zamanın özü itibariyle algısal bir yanılsama olduğunu gösterir. Holt, bu örnekleri genel göreliliğin nedensellik sınırlarını sorgulayan bir tartışma olarak sunar; Gödel’in sonuca dayanarak teorinin eksikliklerini öne çıkarması, Einstein’ın deterministik öngörüleriyle bir karşıtlık oluşturur[1].

Matematik, Fizik ve Bilinç İlişkisi

Holt matematik, fizik ve insan bilinci arasındaki ilişkiye de derinlemesine eğilir. Kitabın bir bölümünde Alan Turing’in yaşamı, bilgisayar biliminin doğuşu ve yapay zekâya ilişkin tartışmalar ele alınır. Dehaene’nin nörobilim araştırmalarından hareketle insanların doğuştan gelen bir “sayı duygusu” ile donatıldığı vurgulanır. Örneğin ağır hesaplama yeteneği kaybı yaşayan bir hastanın bile hâlâ 8 sayısını 7’den büyük olarak ayırt edebilmesi, beyindeki sayı işleme mekanizmalarının sağlam kalabildiğini gösterir. Holt, matematiği salt soyut bir düzlemde değil, insan doğası ve toplumsal uygulamalarla iç içe bir fenomen olarak ele alır; Sir Francis Galton’un öjenik teorileri bu bağlamda örnek gösterilerek matematiksel ölçütlerin etik sonuçları sorgulanır. Bu yönüyle kitap, sayısal kavramların hem nesnel gerçekliğe hem de insan zihnine nasıl yerleştiği sorusuna ışık tutar.

Paradokslar, Sonsuzluk, Kozmoloji ve Bilinç

Holt, sınır soruları çerçevesinde çeşitli paradoksları, sonsuzluk kavramını, kozmolojiyi ve bilincin zorluklarını da işler. Örneğin Monty Hall problemi gibi ünlü bir olasılık paradoksu üzerinden insan algısındaki yanılgılar tartışılır. Sonsuzluk konusundaki bölümlerde, Cantor’un farklı büyüklükte sonsuz kümeleri tanımlayışı gibi matematik tarihinin dönüm noktaları ele alınarak, gerçek ve soyut arasındaki gerilim irdelenir. Kozmos Yeniden Düşünüldü başlıklı kısımda ise Holt, iplik kuramı tartışmalarından (the string theory wars) kuantum dolanıklığına (bir diğer deyişle Einstein’ın “tüyler ürpertici etki”si) ve evrenin sonuna kadar uzanan pek çok konuyu dengeli bir biçimde sunar. Bu incelemeler, yalnızca modern bilimin en keskin sınırlarını göstermemekle kalmaz, aynı zamanda bu bilgilerin insan düşüncesini nasıl zorladığını ve genişlettiğini de gözler önüne serer.

Bilim Felsefesi Açısından Gödel ve Einstein

Gödel’in eksiklik teoremi ile Einstein’ın determinist görüşü, bilim felsefesi açısından önemli bir karşıtlık oluşturur. Einstein, doğayı bütünüyle belirlenmiş bir düzen olarak gören bir deterministtir; meşhur “her şeyin başı ve sonu kontrolümüz dışındaki güçler tarafından belirlenmiştir” deyişiyle (bir başka ifadeyle “her şey baştan belirlenmiştir”) evrendeki kazançsız rastlantılara yer olmadığını savunmuştur. Buna karşılık, Gödel matematikte eksiklik teoremi ile hiçbir formel sistemin bütün matematiksel gerçekleri kapsayamayacağını, her sistemde kanıtlanamayan doğrular olacağını göstermiştir. Holt, Einstein’ın deterministik kainat modeli ile Gödel’in matematiksel mantıktaki sınırların altını çizen bulgusu arasındaki bu felsefi gerilimi vurgular; sonuçta her iki düşünür de insan bilgisinin sınırlarını sorgular, ancak biri bu sınırları genişletmeye çalışırken diğeri onları tanımlar.

Bilimsel Düşünce Tarihinde Kitabın Yeri ve Popüler Bilime Katkısı

Holt’un eseri, hem bilim tarihine hem de popüler bilim yazınına önemli katkılar sunar. Kitabın insan odaklı yaklaşımı, akademik derinlik ile akıcı anlatımı bir araya getirir. Örneğin fizikçi Martin Rees, Holt’un bu eserini fizik, matematik ve felsefenin “en derin problemlerine dair anlaşılır ve eğlenceli anlatımlar” sunan bir çalışma olarak nitelemiştir. Benzer şekilde yazar Brian Greene, eserin fizik, felsefe ve matematikteki en büyük keşifler arasında “heyecan verici bir yolculuk” olduğunu ve düşüncenin sınırlarının yeniden tanımlanışını anlattığını vurgular. Holt, Einstein ve Gödel gibi figürlerin insan yönlerini de ortaya koyarak bilimi daha yakın ve anlaşılır kılar. Örneğin okuyucu, onların ikili yürüyüşlerini ve diyaloglarını takip ederken, karmaşık teorilerin ardındaki basit sezgileri ve tartışmaları kavrar. Sonuçta bu çalışma, entelektüel merakı uyandıran anlatımı ve disiplinlerarası içeriğiyle sadece uzmanlara değil geniş kitlelere hitap eden bir kaynak olarak öne çıkar.

Sonuç

Einstein Gödel’le Yürürken, çağdaş bilimin en karmaşık meselelerine nüfuz eden, titiz ve aydınlatıcı bir inceleme sunar. Holt’un çalışması, Einstein’ın görelilik kuramından Gödel’in matematiksel mantık eleştirisine, eugenik tartışmalardan kuantum paradokslarına kadar uzanan geniş bir yelpazede zihin açıcı analizler içerir. Akademik bakış açısıyla hazırlanan bu eser, derin felsefi sorunları anlaşılır bir dille işleyerek okurda merak uyandırır; fikirlerin dünyayı nasıl şekillendirdiğini hatırlatarak entelektüel düşüncenin değerini vurgular. Sonuç olarak Holt’un kitabı, bilimsel düşünce tarihindeki en zorlu soruları inceleyen bir başvuru olarak değerlidir ve popüler bilim literatüründe insanî hikâyelerle teorik içeriği kaynaştıran eşsiz bir yer tutar.

Kaynakça

• Holt, J. (2018). When Einstein Walked with Gödel: Excursions to the Edge of Thought. Farrar, Straus and Giroux.
• Maudlin, T. (2022, 28 Kasım). Einstein didn’t think time was an illusion. IAI News.
• Sutter, P. M. (2023, 12 Ocak). How a rotating universe makes time travel possible. Universe Today.
• Baggott, J. (2018, 10 Temmuz). What Einstein meant by “God does not play dice”. Aeon.
• Schneider, C. (2026, 2 Ocak). The Shared Walk: A Reflection on Jim Holt’s Excursions to the Edge of Thought. The One Percent Rule.
• Woit, P. (2018, 28 Mayıs). When Einstein Walked with Gödel. Not Even Wrong (New York Üniversitesi).

---

[1] How a rotating universe makes time travel possible

https://phys.org/news/2023-01-rotating-universe.html