Kitabın Adı:

Minos Ya Da Yasa Üzerine   

Yazar             :

Platon

Çevirmen:

Cana Vilken Çoraklı  

Sayfa:

72 

Cilt:

Ciltsiz 

Boyut:

13,5 X 21 

Son Baskı:

06 Şubat, 2026 

İlk Baskı:

06 Şubat, 2026 

Barkod:

9786253893576 

Kapak Tsr.:

Adnan Elmasoğlu  

Editör:

Eyüp Çoraklı  

Kapak Türü:

Karton 

Yayın Dili:

Türkçe 

Orijinal Dili:

Eski Yunanca 

  

Orijinal Adı:

Minos    

Platon’un Minos Diyaloğunda Yasa ve Adalet Anlayışı

Giriş: Platon’un kısa ve yoğun Minos ya da Yasa Üzerine diyaloğu, Sokrates’in “Kanun nedir?” sorusuyla başlar ve yasanın özüne dair temel soruları tartışır. Diyaloğun ana soruları arasında “iyi yasa nedir?”, “kanun nedir?”, “yasalar hakikate ne kadar uygundur?” gibi hususlar yer alır. Minos, felsefe tarihinde doğal hukuk ile pozitif hukuk ayrımına işaret eden ilk metinlerden biri sayılır[1]. Bu çalışmada, Minos’taki yasa ve adalet anlayışı incelenerek “iyi yasa” sorusunun cevabına dair Platoncu görüşler irdelenecektir. Ayrıca Platon’un ileriki dönemde yazdığı Devlet (Politeia) ve Yasalar (Nomoi) eserleriyle karşılaştırmalı çözümlemeler yapılacak, böylece Platon’un normatif düşüncesinin evrimi ortaya konacaktır.

Felsefi Bağlam: Minos, Platon’un az sayıda kısa diyalogları arasındadır ve adına efsanevi Girit kralı Minos’tan dolayı bu adı alır. Diyalogta Sokrates, öğrencisine bir Altın olayı örnek göstererek “kanun” kavramını kavramsal olarak sorgular. Platon’un daha sonraki eserlerinde olduğu gibi Minos da hukuk sorununu salt siyasetten kopuk bir şekilde değil, metafiziksel ve epistemolojik terimlerle ele alır. Buna göre, diyaloğun temeli doğal hukuk fikrine yakındır: Yasa, soyut ve değişmez gerçeğe uygun olması gereken bir “bulgu” olarak görülür[2]. Bu bakımdan Minos, Platon’un hak ve yasa ilişkisi hakkındaki ilk spesifik araştırmasıdır[3]. Diyalogta Sokrates, “kanun ve adalet her zaman kaliston (en yüce, en güzel) şeylerdir” görüşünü pekiştirir ve böylece yasayı salt insan yapısı bir mevzuattan ziyade ontolojik bir olguya yaklaştırır. Doğal hukuk gelenekleri bağlamında, Minos ve sonrasında Platon’un Gorgias, Devlet ve Yasalar gibi eserleri “doğal hak” fikrini sorgular ve anomi (yasasızlık) tehlikesine dikkat çeker[1]. Bu metinlerde hukuk, toplumdaki eşitsizlik ve keyfiliği önleyecek bir araç olarak öne çıkar. Minos diyaloğu, sadece siyasal bir metin olmamakla birlikte, Platon’un hukuk düşüncesindeki evrimi anlamak için ilksel bir referans sağlar.

Minos Diyaloğunda Tema ve Analiz: Diyalogda Sokrates, yasa kavramını “açık bir soru” olarak ele alır. Öğrenci önce yasayı “düzene göre kurulmuş şey” olarak tanımlamayı önerir, ancak Sokrates bu tanımı sorgular. Sokrates’in benzetmesiyle konuşma-söylenen, görüş-görülen, işitiş-işitilen arasındaki karşıtlık örneklerinde görüldüğü gibi, “kanun” kavramı salt toplumsal bir takım kararlardan ibaret değildir. Bu tartışma “kanun ve doğruluk” bağlamında ilerler. Sokrates’e göre “kanun, var olan şeyin keşfedilmesi” iddiasını taşır[4]. Yani idealler dünyasındaki değişmez “gerçeği” ortaya çıkarmaya dönüktür. Bu bağlamda diyalogda şu sonuçlara ulaşılır: Kanun kötü olamaz; eğer bir karar “kanun” olarak adlandırılıyorsa, o karar içsel olarak iyi olmalıdır[5]. Sokrates, kanuna saygı gösterenlerin “doğru”; kanuna aykırı davrananların ise “eğri” olduğunu belirterek kanun ile doğruluk arasında özdeşlik kurar[6]. Toplumlarda yasaların farklı olmasına rağmen, Platon’un ideal hukuk görüşünde “haklı olan değişmez” olduğu için yanlış kanun geçerli sayılamaz. Bu yaklaşıma göre, “adaletsiz yasa, yasa değildir” prensibi akla gelir ve kanun ancak erdemli ve gerçek bilgiye dayandığında geçerlilik kazanır.

Platon’a göre hiçbir kanun kötülüğü barındıramaz; kanun kendi başına iyiliğin yaratıcısı olamaz, var olan iyiyi keşfederek hukukî bir kalıba sokar[7]. Başka bir deyişle, yasa maddî bir talimat değil, metafiziksel bir ilkeye iştir. Kanun, tıpkı duyularımız gibi zihinde bir yeti gibidir ve istikrarı için insanlardan bağımsız olmalıdır[2]. Bu nedenle Minos diyaloğunda “iyi yasa” tanımına Sokrates’in yanıtı dolaylıdır: İyi yasa, zaten iyi olana denk düşen, değişmeyen gerçeği yansıtan yasadır. Öğrencinin “kanun, devletin kararıdır” demesi Sokrates tarafından yetersiz bulunur; Sokrates’e göre her karar kanun olmayabilir, çünkü kötü karar kanun olamaz. Sonuçta kanun, “varolanın keşfi” olarak tanımlanır[4].

Doğal Hukuk ve Pozitif Hukuk Ayrımı: Minos, erken Platon’da doğal hukuk anlayışına işaret eden bir eserdir. Platon, doğrunun evrenselliğine vurgu yaparak, yasaların idealde bir “hakikat”e dayanması gerektiğini savunur. Ancak diyaloğun devamında Sokrates, farklı toplumların farklı kanunlar uyguladığını kabul eder. Bu farklılık, insanların kusurlarından ve sınırlı bilgi düzeyinden kaynaklanmaktadır. Kanun özü itibarıyla değişmez olsa da pozitif olarak koyulan kanunların içeriği töreye ve zamana göre değişebilir. Dolayısıyla Platon, içkin doğal hukukun yanında fiili pozitif hukuk gerçekliğini de kayda geçirir. Bir anlamda Minos’ta “farklı kanunların olması, insanların gerçeği keşfetmedeki yetersizlikleriyle açıklanır” görüşü öne çıkar. Özellikle Sokrates, kanunun “var olanın keşfi” olduğunu ısrarla savunsa da, uygulamada insanların farklı yasalara sahip olması gerektiğini dile getirir[4]. Yani Platon’da, bir yandan ideal ve evrensel bir hukuk kavramı; diğer yandan yerel törelerle şekillenen pozitif hukuk bir aradadır.

Kanun ile Hakikat İlişkisi: Diyalogun bel kemiğini kanun ile gerçeklik arasındaki bağ oluşturur. Sokrates, doğru kanaatin gerçeği keşfetmek demek olduğunu söyledikten sonra, kanunun da bir kanaat olması halinde hakikatin keşfiyle ilişkili olacağını belirtir. Bu nedenle Minos’ta kanun ile hakikat, içsel bir bağlılık içindedir. Platon’un sonraki diyalogları bu fikri sürdürür; örneğin Devlet’te “yasa, akıldan başka bir şey değildir” ve Yasalar’da “kanun akıldan başka bir şey değildir” gibi ifadelerle kanunun akılcı bir düzen olduğu vurgulanır (sözgelimi Pöliteia 619d). Minos’ta ise hakikate dayalı yasanın sabitliği önem kazanır. Üstelik Sokrates, “kanun ve doğruluk çok güzel şeylerdir; eğrilik ve kanuna aykırılık ise kötü şeydir” diyerek kanun-hakikat özdeşliğini güçlendirir[6]. Kısacası Platon için iyi yasa, gerçeğe uygun ve insan ruhunu doğruya sevk eden yasadır. Bu Platonik bakış açısı, sonraki dönemlerde “doğru yasa” kavramına zemin hazırlar; ancak Platon, bunun tarihsel ve toplumsal yansımalarını göz önüne alarak, ideal ile uygulama arasındaki farkı da farkındalıkla ele alır.

Karşılaştırmalı Tartışma (Politeia ve Yasalar ile): Platon’un yasa konusundaki düşünceleri, Minos sonrası diyaloglarında olgunlaşır ve değişime uğrar. Devlet’te ideal devlet çağrışımıyla yasa genellikle filozof kralın bilgisine bağlıdır; burada kanunlar bir özet halinde yer alsa da esas odak, hükmedenin erdemidir. Örneğin Devlet’te Sokrates, hukukî düzenin ancak filozof kralın yönetimiyle tam anlamıyla gerçekleşebileceğini savunur. Ancak bu ideal, tarihte gerçekleşmesi güç görülür. Bu deneyimler sonucunda Platon, sonraki diyaloglarda hukukun rolünü tartışmaya devam eder.

İkinci eser olan Devlet Adamı’nda Platon, filozof krallığın en iyi yönetim biçimi olduğunu söyler, fakat bu idealin hayata geçmesinin zorluğunu kabul eder. Burada devletin “yasalara dayanması” gerektiğini, yasaların yöneticileri sınırlandırması gerektiğini vurgular[8]. Başka bir deyişle, yönetici bireyin yerine hukukun üstünlüğü fikri öne çıkar. Son eser Yasalar ise, tamamen yasanın egemenliğini savunan bir anayasa kitabıdır. Yasalar’da Platon, yasanın hem zorlayıcı hem ikna edici ögeler taşıması gerektiğini detaylandırır; her yasa bir tür ön sözle (“prelude”) meşrulaştırılır ve ardından cezai müeyyideyle tamamlanır. Ahlaki bağlamda Yasalar, iyi bir yasanın “şehrin tümünün çıkarına hizmet eden” yasa olduğunu belirtir (Athina’lı’nın ifadesiyle, şehre fayda sağlamayan her yasa geçersizdir)[9]. Ayrıca Yasalar’da “kanunun hükümet üzerinde hâkim, hükümetin kölesi olması gerektiği” açıkça vurgulanarak hükümet ile yasa ilişkisi tanımlanır[10]. Bu evrimsel süreçte Minos’taki “kanun özü itibarıyla iyidir” görüşü, ileriki eserlerde “iyi yasa toplumsal iyiliğe odaklanmalıdır” şeklinde toparlanır. Örneğin Yasalar’da kanun koyucuların “yasa hizmetkârı, hükümet ise yasanın kölesi” olması gerektiği söylenir (Yasalar 714e-715c). Bu söylem, Minos’taki mutlak gerçek vurgusundan somut politik uygulamalara geçişi simgeler.

Sonuç olarak, Minos Platon’un hukuk düşüncesini başlatan temel bir diyalogdur. Burada kanun kavramı doğrudan adaletle eşitlenir; kanun mutlak olarak iyi, gerçeği keşfetmeye yönelik bir olgudur[11][5]. Fakat Platon, fikirsel bu tanımı gelişen toplumsal ve siyasal şartlarla birleştirerek sonraki eserlerinde daha pratik modellere yönelir. Devlet’te ideal bir kompozisyon öngörülürken, Yasalar’ta yasa egemenliği gerçekçi bir şekilde örgütlenir. Minos’taki kanun-anlayışı, Platon’un normatif düşüncesinin temel felsefi noktasını oluşturur ve doğal hukuk geleneğine uzanan derin bir köken teşkil eder. Sonuçta bu diyalog, Platon’dan sonraki hukuk kuramcıları için “yasalar hakikate dayanmalı” önermesinin ilk ifadesini barındırdığı için önemli bir mihenk taşı olarak kabul edilir[2][1].

Kaynakça (APA Stili):

·         Altınsu, O. (2025). Kadim bir problem olan “Yasanın genelliği” ilkesine dair Platon ve Aristoteles’in görüşleri. Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 20(2), 1279–1306.

·         Davis, M. (2016). Plato’s Minos: The Soul of the Law. The Review of Politics, 78(3), 343–363.

·         Nardone, J. P. (2011). Natural Law Theories. Stanford Encyclopedia of Philosophy.

·         Platon. (2001). Minos (Kanuna Dair) (H. Varoğlu, Çev.). İstanbul: Sosyal Yayınlar.

·         Platon. (2006). Devlet (S. Eyüboğlu & M. A. Cimcöz, Çev.). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.

·         Platon. (2007). Yasalar (C. Şentuna & S. Babür, Çev.). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.

·         Wheeler, C. A. (2018). Plato: The Laws. Internet Encyclopedia of Philosophy. Erişim: https://iep.utm.edu/pla-laws/

·         Yılmaz, O. (2022). Platon’un siyaset düşüncesinin evrimi. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, (41), 41–59.

---

[1] Natural Law Theories (Stanford Encyclopedia of Philosophy/Fall 2011 Edition)

https://plato.stanford.edu/archives/fall2011/entries/natural-law-theories/

[2] Plato's Minos: The Soul of the Law | The Review of Politics | Cambridge Core

https://www.cambridge.org/core/journals/review-of-politics/article/abs/platos-minos-the-soul-of-the-law/5263707ACBBBF880B186895772BE5472

[3] dergipark.org.tr

https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1672038

[4] [5] [6] [11] Platon - Minos | PDF

https://www.scribd.com/document/420840992/Platon-Minos

[7] dergipark.org.tr

https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/5359462

[8] FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi » Submission » PLATON’UN SİYASET DÜŞÜNCESİNİN EVRİMİ

https://dergipark.org.tr/en/pub/flsf/article/1063593

[9] Plato: The Laws | Internet Encyclopedia of Philosophy

https://iep.utm.edu/pla-laws/

[10] Plato and Aristotle on Tyranny and the Rule of Law - Teach Democracy

https://teachdemocracy.org/online-lesson/plato-and-aristotle-on-tyranny-and-the-rule-of-law/