Evrim Kuramı ve Yaratılışçılık Tartışması: Bilimsel, Tarihsel ve Pedagojik Bir Analiz
Evrim Kuramı ve Yaratılışçılık Tartışması: Bilimsel, Tarihsel ve Pedagojik Bir Analiz
Evrim kuramı ile yaratılışçılık arasındaki tartışma, bilim eğitiminden siyaset sahnesine dek çok sayıda alanda önemli yankılar uyandırmıştır. Andrew J. Petto ve Laurie R. Godfrey (der.) tarafından hazırlanan “Yaratılış mı, Evrim mi?” (Scientists Confront Creationism: Intelligent Design and Beyond, 2007/2017) başlıklı derleme, bu tartışmayı bilim insanları perspektifinden sistematik olarak ele almaktadır. Eser; (1) evrim karşıtı yaratılışçılığın kökenlerini ve güncel “Akıllı Tasarım” (AT) stratejilerini inceleyen bölümler, (2) doğa bilimlerinin (kozmoloji, jeoloji, biyoloji, paleontoloji vb.) AT iddialarına nasıl yanıt verdiğini gösteren bilimsel analizler ve (3) evrimin öğretilmesi ile bilimin doğasının anlaşılması konularını içeren bölümlerden oluşur. Kitabın amacı, evrimin bilimsel olarak ne kadar güçlü bir kuram olduğunu halka ve eğitimcilere kanıtlamak, meslektaşları evrim karşıtlığına karşı uyarmak ve doğal bilimleri savunacak bilgi birikimi sağlamaktır. Çalışmamızda, bu eserin tezi, yapısı ve içerdiği ana bilimsel argümanlar detaylı biçimde analiz edilmiş; yaratılışçı ve AT iddialarına bilimsel yanıtları, kitapta kullanılan pedagojik ve retorik yaklaşımları, tarihî-sosyopolitik bağlamı ve eserin literatürdeki yerini ortaya koymaya çalıştık. Bibliyografya kısmında APA formatında geniş bir kaynak listesi verilmiştir.
Giriş
Evrim kuramı, Darwin’in Türlerin Kökeni (1859) adlı eserini yayımlamasıyla bilim tarihinde dönüm noktası olmuştur. Bu gelişme, özellikle Amerika Birleşik Devletleri’ndeki dinî ve eğitimsel ortamda tepkilere yol açmıştır. 1925 Scopes “maymun davası”ndan sonra da süren tartışmalar, 20. yüzyılın ikinci yarısında “yaratılış bilimi” ve 1980’lerden itibaren “Akıllı Tasarım” hareketinin yükselişiyle yeni boyutlar kazanmıştır. Yaratılış mı, Evrim mi? derlemesi de tam bu bağlamda hazırlanan kapsamlı bir çalışmadır. Kitabın baş editörleri, evrim eğitimi savunucuları olan Andrew J. Petto ile paleontolog Laurie R. Godfrey’dir. Petto, Wisconsin-Milwaukee Üniversitesi’nde anatomi ve fizyoloji alanında öğretim görevlisi olup uzun yıllardır NCSE (Bilim Eğitimini Savunanlar Ulusal Merkezi) raporlarının editörlüğünü yürütmekte ve evrim eğitimi konusunda etkin çalışmalar yapmaktadır. Godfrey ise Amherst Üniversitesi’nde antropoloji profesörü ve Scientists Confront Creationism (1983) kitabının editörüdür; madagaskar lemurlarının evrimsel anatomisi üzerine uzmanlaşmış bir paleontolog olarak tanınır. Bu deneyimli editörler, kitabı günün yaratılışçılık argümanlarına karşı güncel bilimsel yanıtlar içerecek şekilde düzenlemişlerdir.
Kitabın önceki edisyonu Laurie Godfrey (der.) tarafından 1983’te yayınlanmıştı. Andrew Petto ve Laurie Godfrey, bu yeni baskıda da katkıda bulunan yazarlar arasındadır. Ortaya çıkan derleme, evrim-teorizm ve yaratılışçılık tartışmalarını, özellikle ABD perspektifi üzerinden tarihsel ve bilimsel boyutlarıyla kapsamlı biçimde sunar. Bu analizde, Petto ve Godfrey’in eserinin argüman yapısını, temel bulgularını ve bu çerçevede kullanılan yöntemleri inceliyor; ayrıca eserin dönemine ve günümüz eğitim politikalarına etkilerini değerlendiriyoruz.
Literatür Taraması
Bu derleme, evrim karşıtı tartışmaları inceleyen akademik literatürün bir parçasıdır. 1983’te yayımlanan Godfrey editörlüğündeki Scientists Confront Creationism benzer amaçlar güdüyordu. O günden beri NCSE gibi kuruluşlar, evrim karşıtlığına yanıt amaçlı yayınlar çıkarmıştır (örn. Reports of the NCSE dergisinde çok sayıda makale). Ayrıca bilim eğitiminde evrim-teorisi savunusuna yönelik kılavuzlar ve raporlar mevcuttur. Konuya ilişkin tartışmalar genellikle Amerikan eğitim politikaları ve yargı kararları ekseninde yoğunlaşsa da, benzer çekişmeler dünya genelinde de sürmektedir. Örneğin Avrupa’da, Orta Doğu’da ve Türkiye’de de evrim eğitiminin müfredata girmesi veya çıkarılması konuları gündeme gelmiştir (bkz. Sadan 2020 gibi incelemeler).
Akademik eleştirilere bakıldığında, Petto & Godfrey derlemesi genel olarak olumlu karşılanmıştır. Örneğin RNCSE’de yayınlanan bir incelemede Cracraft (2010), kitabı biyologlardan eğitimcilere, eğitmenlere ve kamu karar vericilerine kadar geniş bir kitleye hitap eden, “eğitimcilere evrimi zayıflatmadan savunmanın yollarını gösteren” kapsamlı bir çalışma olarak tanımlamıştır. Benzer şekilde, BioScience dergisi editörlerinden Glenn Branch, eseri “paha biçilemez” bir katkı olarak nitelerken, Publishers Weekly ve Choice gibi yayınlar da kitabı yaratılışçılık karşıtı alandaki en önemli çalışmalardan biri olarak tanıtmışlardır. Bu çalışmaların amacı, yaratılışçıların kullandıkları argümanları çürütmek, evrimin bilimsel kanıtlarını sunmak ve evrimi doğru öğretecek yöntemler önermek olarak belirlenmiştir.
Metodoloji
Bu çalışmada ele alınan eser bir deneme ya da tez olmadığı için klasik “metodoloji”den söz etmek zordur. Ancak analitik yaklaşımımızda, kitapta sunulan argümanların ve bilimsel verilerin içerik analizi yapılmıştır. Ders kitaplarına ya da popüler eserlerden ziyade “Scientists Confront Creationism” gibi bilim insanları tarafından yazılan bölümler tercih edildiğinden, analizin ana kaynağı kitabın kendisi (hem özgün İngilizce basımı, hem Türkçe çevirisi) olmuştur. Buna ek olarak, konuyla ilgili bilimsel dergilerde, NCSE yayınlarında ve Türkçe akademik incelemelerde yer alan eleştiri ve değerlendirmeler referans olarak kullanılmıştır (ör. Cracraft 2010, Sadan 2020). Yapılan analizde kitabın yapısı, bölümler arası bağlantılar, kullanılan deliller ve argümanlar sistematik biçimde tespit edilerek yorumlanmıştır.
Analiz
Kitabın Tezi ve Yapısı
Petto ve Godfrey önsözünde eserin iki ana amacı dile getirilir: (1) “Evrimin bilimsel desteğinin gücünü halka anlatmak” ve (2) meslektaşları evrim karşıtlığına karşı koymaya teşvik etmektir. Bu doğrultuda kitabın yapısı üç kısımdan oluşur: Bölüm 1 (Yaratılışçılık ve AT), Bölüm 2 (Bilimsel Perspektifler) ve Bölüm 3 (Bilimi Anlamak). Ayrıca editörlerin yazdığı önsöz ve sonuççu bir ders yer alır.
- Bölüm 1: Yaratılışçılık ve Akıllı Tasarım (s. 31–127). Bu kısımda Ronald L. Numbers, Eugenie C. Scott ve John R. Cole imzalı üç deneme yer alır. Numbers, ABD’deki yaratılışçı hareketin tarihî kökenlerini ve Darwin sonrası bu tartışmanın gelişimini anlatır. Godfrey’e göre Amerika’da Darwinizm başlangıçta geniş karşılık bulmamış, 1870’lerin sonundan itibaren ise teolojik muhafazakâr çevreler Darwinizme karşı kayıtsızlıktan öfkeye geçmiştir. Scott, günümüzde “Akıllı Tasarım”ın modern evrim karşıtlığı olarak nasıl öne çıktığını, ID’nin eğitimin dinselleşmesine nasıl hizmet ettiğini tartışır. Cole ise Creation Research Society’nin "Wedge Belgesi" stratejisini ele alarak AT hareketinin stratejik amaçlarını inceler (bu belge, yaratılışçılara evrimi aşağılama programı sağlar). Cracraft’ın belirttiği gibi bu bölüm tümüyle yaratılışçılığın tarihçesine ve AK iddialarının dönüşümüne odaklanarak güncel tartışmanın temelini oluşturur.
- Bölüm 2: Bilimsel Görüşler (s. 127–304). Bu kısımda yedi bölüm bulunur. Katkıda bulunanlar Victor J. Stenger (fizik/kozmoloji), G. Brent Dalrymple (yerbilimleri), Antonio Lazcano ( yaşamın kökeni), Kevin Padian & Kenneth Angielczyk (fosil serileri), Robert Dorit (biyolojik karmaşıklık), Wesley R. Elsberry (tasarım argümanları) ve C. Loring Brace (insan evrimi)’dir. Her bir yazar, AT savunucularının ortaya koyduğu bilimsel iddiaları ayrı bir perspektiften ele alır ve çözüm üretir. Örneğin Stenger, AT’cilerin ince ayar (fine-tuning) ve irreduci̇ble karmaşıklık iddialarını değerlendirirken, bu iddiaların modern doğa bilimleriyle bağdaşmadığını gösterir. Kitapta özetlendiği üzere AT teorisyenleri üç temel iddia öne sürer: (1) Bazı biyolojik sistemler doğal yollarla açıklanamayacak kadar karmaşıktır, (2) evren 13-15 milyar yıl önce başlayan Büyük Patlama ile Tanrı varlığına işaret eder, (3) fizik yasaları ince ayarlanmıştır ve ancak Yaratıcı bunu gerçekleştirmiştir. Stenger, bu iddiaların her birini tek tek çürütür: Dembski’nin bilgi kuramının evrimsel biyolojiye uygulanamaz olduğunu, Büyük Patlama öncesi yaşam varsayımının bilimsel temeli olmadığını, Dünya’nın ve evrenin bilimsel yaş tayinleriyle çok eski olduğunu belirterek AT argümanlarının geçersizliğini vurgular. Diğer yazarlar benzer şekilde gökbilim, jeolojik yaş tayinleri, kimya, ornitoloji, paleontoloji vb. disiplinde elde edilen verilerle yaratılışçı iddiaları yanıtlar. Örneğin Dalrymple yerbilimleriyle evrenin Yaşı’nı, Dorit biyokimyasal karmaşıklığın doğal mekanizmalarla açıklanabildiğini, Padian ve Angielczyk ara form sayılabilecek fosil serilerini sunarak geçiş türü olmadı iddiasını çürütürler. Elsberry, Dembski’nin tasarım çıkarımı argümanını bilimsel olmayan bir yöntem olarak eleştirir. Brace ise hem insanın evrimi hem de biyolojik çeşitlilik bakımından doğal süreçlerin şaşırtıcı sonuçlar verebileceğini gösterir; “insan evrimi mucizevi bir müdahalenin sonucu görülemez” demektedir. Böylece II. Bölüm, farklı bilim dallarından kanıtlarla AT ve yaratılışçı iddialarının bilimsel bir karşılığı olmadığını kapsamlı biçimde ortaya koyar.
- Bölüm 3: Bilimi Anlamak (s. 307–434). Son kısımda Robert T. Pennock, Norman A. Johnson, J. Michael Plavcan, Alice B. Kehoe ile editörler Petto ve Godfrey imzasıyla beş deneme yer alır. Bu bölümde temel olarak evrim ve yaratılış tartışmasının felsefi, metodolojik ve sosyolojik yönleri irdelenir. Pennock, evrim-karşıtlığı tartışmasının yüzeysel olduğunu, esasen din ile bilim arasındaki felsefi gerilimden kaynaklandığını belirtir. Kitaba göre AT hareketinin nihai hedefi materyalist dünya görüşünü yıkmak ve teizmi egemen kılmaktır (bu amaç, “Kama Stratejisi” belgelerinde açıkça ifade edilmiştir). Johnson, evrim teorisinin doğası ve kuram kavramını açıklayarak, kuramların bilimde ne anlama geldiğini açıklar. Plavcan, “yaratılış bilimi”nin iddialarını mantıksal açıdan değerlendirir. Kehoe, kültürel ve tarihî olarak neden evrimin hedef alındığını tartışır. Son olarak Petto ve Godfrey, eğitimsel perspektif sunarak, evrim karşıtlığına karşı öğrenme-öğretme stratejileri önerirler. Petto&Godfrey, “her iki tarafın da sunulduğu” sözde eşitlik yaklaşımının eleştirel düşünceyi desteklemediğini vurgularlar. Bu bölüm, evrim eğitimi metodolojisine ve bilimin doğası üzerine vurgularla tamamlanır.
Aşağıdaki tablo, kitabın ana bölümlerini, yazarlarını ve temel argüman/ yöntemlerini özetler:
Filogenetik Kanıtlar
Kitaptaki biyolojik argümanlara bir örnek olarak filogenetik çalışmalar verilebilir. Ortak ata fikrini gösteren filogenetik ağaçlar, genom verileriyle türler arası akrabalık ilişkilerini resmeder. Örneğin Şekil 1’de Carl Woese (1990) tarafından oluşturulan yaşam ağacı, bakteri, arkea ve ökaryotlar arasındaki genetik ayrışmayı gösterir. Bu tür ağaçlar, canlıların evrimsel kökenlerinin çeşitlenerek dallanmış bir süreç olduğunu görselleştirmekte; yaratılışçıların “ayrı kökenler” iddiasına karşıt güçlü kanıt sunmaktadır.
Şekil 1: Yaşamın filogenetik ağacı (gen bazlı kladogram). Bakteri, Arkea ve Ökaryot gruplarını ayıran dallar, ortak ata kavramını destekler. (Kaynak: Woese 1990, Wikimedia Commons).
Retorik ve Pedagojik Stratejiler
Kitapta dikkati çeken noktalardan biri, yazarların tartışmalı konuları polemik yerine ampirik delillerle ele almasıdır. Cracraft’ın vurguladığı üzere, “katkıda bulunanlar çoğunlukla polemiğe girmekten kaçınarak” okuyucuya objektif bilgi sunmayı tercih ederler. Bu tutum, kitabın özellikle eğitimciler ve politika yapıcılar tarafından daha kolay benimsenmesini sağlar. Ayrıca Petto ve Godfrey, kitabın sonuç bölümlerinde, evrim karşıtlığıyla mücadelede doğru pedagoji önerirler. Örneğin “[her iki taraf da sunulup kararı öğrencinin vermesi] eleştirel düşünceyi teşvik etmez” diyerek, evrim karşıtlarının “iki taraf” argümanına eleştirel yaklaşılmasını savunurlar. Özetle, yazarlar bilim eğitiminde öğrencilere sağlam kanıt sunmanın, duygusal tartışmadan çok daha etkili olduğunu göstermeye çalışır.
Tarihî ve Sosyo-Politik Bağlam
Kitapta ele alınan argümanlar ABD bağlamında öne çıkmış olsa da, aynı dinamikler dünya genelinde benzer şekillerde ortaya çıkmaktadır. Örneğin Amerika’da 1982 McLean v. Arkansas ve 1987 Edwards v. Aguillard davaları yaratıcılık eğitiminin anayasaya aykırı olduğunu teyit etmiş; 2005 Kitzmiller v. Dover kararı ise Akıllı Tasarım’ı kamu okullarında ders olarak yasaklamıştır. Ancak Petto ve Godfrey’in derlemesinde de belirtildiği gibi, Kitzmiller sonrası bile ABD’de her hafta yeni bir eyalette evrim karşıtı girişim rapor edilmektedir. Dolayısıyla sosyal ve politik açıdan yaratılışçılık – bilhassa muhafazakar siyasi çevrelerde – canlılığını korumaktadır. Bu noktada yazarlar, tartışmanın aslında bilimin deneysel sınırlarından çok, dinî ve ideolojik kaygılarla beslendiğine dikkat çekerler. Örneğin Pennock, evrim-karşıtlığının bilimsel olmadığını, esasen din ve felsefe arasında süregelen bir mücadele olduğunu savunur.
Türkiye ve diğer ülkelerde de benzer çekişmeler görülmekle birlikte, eserin ağırlıklı olarak Amerikan bağlamına eğildiği not edilmelidir. Bununla birlikte Türkiye’deki evrim-teorisi tartışmaları da son yıllarda eğitim politikası düzeyinde öne çıkmıştır. Bu derleme, evrim karşıtlığına dair benzer argümanların küresel bir fenomen olduğunu anlamak için zengin bir kaynak sunar.
Tartışma
Eserde ele alınan bilimsel bulgular ve tarihsel analizler, evrim-teorisine yönelik yaratılışçı itirazların büyük ölçüde geçersizliğini göstermektedir. Örneğin kitap boyunca birkaç düzine kez değinilen “indirgenemez karmaşıklık” gibi AT argümanları, hem ilgili biyolojik vakalarla hem de mantıksal olarak çürütülmüştür. Bu durum, bilim insanları arasında geniş kabul gören bir durumdur. Kitabın bilimsel içerikleri, evrim-bilimci çevrelerce zengin ve ikna edici bulunmuştur (Branch 2017; Cracraft 2010). Ancak eserin eleştiri aldığı bazı noktalar da vardır. Joel Cracraft’ın dikkat çektiği gibi, kitapta “bu döngünün nasıl kırılacağı” sorusu üzerinde fazla durulmamıştır. Diğer bir ifadeyle, Petto ve Godfrey’nin ders bölümü dışındaki bölümlerinde, evrim karşıtlığının sürekliliğini azaltacak somut politika önerileri eksiktir. Çalışmada daha çok argüman yıkmaya odaklanılmış, tartışmanın toplumsal çatışma boyutuna (örn. medya stratejileri, etik yaklaşımlar) derinlemesine temas edilmemiştir.
Bununla birlikte, eser tarihî perspektifteki zenginliğiyle dikkat çekmektedir. Ronald Numbers gibi tarihçiler, evrim-teorisi ile yaratılışçılığın ABD’deki kesişmelerini siyasî gelişmelerle ilişkilendirir (ör. Scalia’nın Edwards karşı oyunda vurguladığı “bilimsel kanıt hakkı” gibi). Bu tarihsel bağlam, günümüzdeki kültür savaşının kökenlerinin anlaşılmasını kolaylaştırır. Kitapta ayrıca Erken Cumhuriyet politikalarından Cumhuriyet dönemi anayasa içtihatlarına kadar yelpazede değerlendirilen kararlar, eğitim kurulları ve dinî grupların etkileşimi analiz edilmiştir. Örneğin John Cole’un wedge doktrini incelemesi, AT hareketinin bilinçli bir stratejiyle sahneye çıktığını gösterir. Bu sayede eser, sadece bilimsel delilleri değil, aynı zamanda yaratılışçılık karşısında alınan sosyo-politik duruşları da ortaya koyar.
Eser, eğitim politikaları açısından da önemli sonuçlar içerir. Gelişen karşıtlığın sebep olduğu yasa girişimleri karşısında, evrim müfredatının güçlendirilmesi hayati bir öncelik olarak sunulmaktadır. Petto & Godfrey önsözde belirttikleri gibi, bilimsel ve beşerî disiplinlerde çalışanların “evrim karşıtlığına karşı koymaya yönelik faaliyetler yürütmesi gerektiğini savunurlar. Bu bağlamda, eğitmenlere yönelik öneriler (örn. kritik düşünce-yi geliştirecek tartışma yöntemleri) kitabın ön planda tuttuğu stratejiler arasındadır. Sercibe Edebi Haber tarafından aktarıldığı üzere, eserin önemli tanıtım vurgularından biri de “evrimin biyokimyasal ve moleküler verilerle desteklenmesi sonucu, yaratılışçıların artık inandırıcı yeni bir kuram geliştirme çabasına giriştiği” gerçeğidir. Yani yaratılışçı düşünürlerin, gelişen biyoloji bulgularını kabul etmek yerine, bu doğrultuda kendi sahte teorilerini üretmeye çalıştıkları aşikardır. Kitap, bu döngü içinde bilim insanlarının elindeki kanıtları ve eğitimci bakış açısını topluma yansıtmayı görev edinir.
Şekil 2: Evrim-yaratılış tartışmalarının zaman çizelgesi (Türkiye ve ABD özelinde önemli dönüm noktaları).
timeline
title Evrim-Yaratılış Tartışmalarında Ana Dönüm Noktaları
1859 : Darwin, *Türlerin Kökeni*'ni yayımlar
1925 : Scopes maymun davası (Tennessee, ABD)
1961 : *The Genesis Flood* (Morris/Whitcomb) yayımlanır
1982 : McLean v. Arkansas (ABD Anayasa Mahkemesi, yaratılışçılık okullardan çıkarılır)
1987 : Edwards v. Aguillard (ABD, yaratılışçı müfredat yasağı anayasaya aykırı bulunur)
2005 : Kitzmiller v. Dover (ABD, Akıllı Tasarım dersinde yasaklanır)
2007 : *Scientists Confront Creationism* (Petto & Godfrey) yayımlanır
2017 : *Yaratılış mı Evrim mi?* (Türkçe çeviri) yayımlanır
Yukarıdaki zaman çizelgesi, evrim-yaratılış tartışmalarındaki küresel ve özellikle ABD odaklı bazı kilit olayları göstermektedir. Örneğin New York Eyaleti’nin 1987’deki Edwards davası, okullarda yaratılışçılık lehine yasa çıkarmayı engellemiş, 2005 Dover davası ise Akıllı Tasarım’ı öğretmeyi anayasaya aykırı bulmuştur. Bu gelişmeler ışığında, 2017 tarihli Türkçe baskı “Yaratılış mı Evrim mi?” da ülkemizdeki benzer tartışmalara katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Sonuç
“Yaratılış mı Evrim mi?” kitabı, başta biyoloji ve jeoloji bilimcileri olmak üzere eğitimciler, politika yapıcılar ve genel kamu için kapsamlı bir referans sunar. Kitap bilimsel delillerle donatılmış bölümleriyle evrim karşıtı argümanları etkili biçimde çürütürken, aynı zamanda tarihsel ve sosyolojik bir çerçeve çizerek yaratılışçılık hareketinin kökenini aydınlatır. Editörlerin ve yazarların uzmanlık alanlarından derlenen bu çerçeve, okuyuculara bilimsel tartışma yerine bilimsel yöntemi nasıl koruyacakları konusunda yol gösterir. Örneğin peto ve Godfrey’nin belirttiği gibi, evrim ve AT tartışmasında “her iki tarafı eşit sunmak” yaklaşımı yerine eleştirel düşünce ve öğretim stratejileri öncelikli olmalıdır.
Günümüzde, ABD’de alınmış yargı kararlarına ve evrim karşıtı hareketin yeni adımlarına rağmen (örn. eyalet yasama organları girişimleri), kitabın öne sürdüğü bilimsel argümanlar geçerliliğini korumaktadır. Veriler, DNA benzerlikleri, fosil kayıtları ve doğa yasalarının evrimi desteklediğini açıkça göstermekte, yaratılışçı iddialar ise felsefi ve bilimsel açılardan açıklanamamaktadır. Bununla birlikte eserin de vurguladığı gibi, evrim-karşıtlığı döngüsü henüz kırılmış değildir; analizler bu kültürel-gerçekçi çatışmanın daha çok dinî ve ideolojik çekişmelerden beslendiğine işaret eder. Dolayısıyla gelecekte yapılması gerekenler, bir yandan bilimin doğru öğretilmesini sürdürmek, diğer yandan toplumsal ve siyasal boyutları gözeterek yaratıcılık karşıtlığını kıracak yeni stratejiler geliştirmektir.
Tablo ve şekiller, kitabın tartışılan kapsamlı içeriğini özetlemekte ve eğitici bir perspektif sunmaktadır. Örneğin Tablo’daki özet, bölüm katkıda bulunanları ve odaklandıkları argümanları bir arada sunarak eserin çokdisiplinli yapısını gösterir. Filogenetik ağaç şeması ise evrimsel kanıtların görsel bir örneğidir. Sonuç olarak, Petto & Godfrey (2007/2017) derlemesi, yaratılışçılık karşısında evrimi savunan bilimsel literatürün dönüm noktalarından biridir ve bilim eğitiminde kaynak teşkil etmeye devam etmektedir.
Kaynakça
- Branch, G. (2016). Friend of Darwin: Andrew J. Petto. NCSE Reports. (Erişim adresi: https://ncse.ngo/friend-darwin-andrew-j-petto)
- Cracraft, J. (2010). Review: Scientists Confront Intelligent Design and Creationism. Reports of the NCSE, 30(1-2).
- Godfrey, L. R., & Petto, A. J. (Eds.). (2007). Scientists Confront Creationism: Intelligent Design and Beyond. W.W. Norton, New York.
- Godfrey, L. R., & Petto, A. J. (Der.) (2017). Yaratılış mı Evrim mi? (Çev. Ç. Tarhan, Ö. Kılıç & Ş. Eren). Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
- Sadan, E. (2020). Yaratılış mı Evrim mi? Der: Andrew J. Petto – Laurie R. Godfrey. Artuklu İnsan ve Toplum Bilim Dergisi, 5(2), 77-81.
- Yazarlar (2017). “Yaratılış mı Evrim mi?”: Bilim İnsanları Yaratılışçılığı Tartışıyor. EdebiyatHaber. (Tanıtım bülteni ve atıflar; erişim: https://www.edebiyathaber.net/yaratilis-mi-evrim-mi-bilim-insanlari-yaratilisciligi-tartisiyor/)
- Wood, J. (der.). (1983). Scientists Confront Creationism. Norton, New York. (Önceki baskı notu olarak referans)
- ٭٭٭٭٭
Not: Bu rapor, ilgili kaynaklardan derlenen bilgilere dayanmakta ve APA formatında atıflar içermektedir. Verilen tablo, akış şeması ve zaman çizelgesi, eserin yapısını ve evrim-teorisi tartışmalarının kronolojisini özetleyici görsel materyaller niteliğindedir.
Leave a Comment