Carl Safina’nın Yaban Dersleri Üzerine Analitik İnceleme
Carl Safina’nın Yaban Dersleri
Üzerine Analitik İnceleme
Yönetici
Özeti
Carl Safina’nın Yaban Dersleri (Becoming Wild) adlı kitabı,
hayvanların sosyal öğrenme yoluyla aktardıkları “kültür”lerin aile kurma,
estetik ve barış içinde yaşama gibi davranışları nasıl şekillendirdiğini
gösterir. Safina, söz konusu kültürleri anlamak için sperm balinaları, kırmızı
makavlar ve şempanzeler olmak üzere üç tür üzerinde derinlemesine saha
araştırması yapar. Bu vaka incelemeleri, hayvanların yalnızca içgüdüsel değil,
aynı zamanda nesilden nesile aktarılan karmaşık bilgi ve geleneklerle hareket
ettiğini ortaya koyar[1][2]. Kitap, hayvanların kültürlerinin korunmasının biyolojik çeşitlilik
kadar hayati olduğuna dikkat çeker; nesiller arası bilgi akışı kırıldığında
yeniden yerleştirme girişimlerinin bile başarısız olabileceğini vurgular[3][4]. Safina, antropomorfizm eleştirilerine rağmen hayvanların zengin iç
yaşamını anlamanın gerekliliğini savunur[5][6]. Sonuç olarak Yaban Dersleri, hayvan davranışları literatüründe
insan-merkezci yaklaşımları sorgulayıp hayvan kültürleri konusunu hem bilimsel
hem de etik açıdan tartışmaya açarak koruma biyolojisi ve sosyal bilimlere
katkıda bulunur.
Tez Bildirisi
Yaban Dersleri’nin tezi şudur: Hayvanlar, öğrenilmiş
ve paylaşılmış kültürel gelenekleri yoluyla ailelerini kurar, çevreleriyle
estetik bir bağ geliştirir ve toplumsal çatışmaları asgariye indirir. Bu durum,
insanı özel kılan kültür kavramının yalnızca bize ait olmadığını gösterir.
Safina, ileri örnek olaylar ve literatürlerle hayvan kültürlerinin yaygınlığını
ortaya koyar ve bunun koruma biyolojisi ve hayvan etiği açısından önemli
sonuçları olduğunu savunur[2][7].
Literatür
İncelemesi
Bilimsel literatürde “hayvan kültürü” genellikle sosyal öğrenme yoluyla
kuşaktan kuşağa aktarılan davranış kalıpları olarak tanımlanır[1][8]. Hayvanlar arasında kültürün varlığına dair ilk güçlü kanıtlar başta
şempanzeler ve balinalarda bulunmuştur (örneğin Whiten ve ark. 1999; Whitehead
& Rendell 2015)[9][8]. Van Schaik (2014) gibi araştırmacılar, bireysel yeniliklerin
toplumsal öğrenme ile nadir olduğunda istikrarlı geleneklere dönüşebileceğini
vurgulamıştır[8]. Güncel çalışmalar (Schuppli & van Schaik 2019; Whiten 2021, 2022)
hayvan kültürlerinin tüm sınıflarda (memeliler, kuşlar vb.) giderek daha çok
belgelenmekte olduğunu göstermektedir[9]. Örneğin, rafine alet kullanımı ve grupça öğrenilen besin toplama
teknikleri, hem ormanlardaki şempanze topluluklarında hem de okyanustaki yunus
ve balina topluluklarında yaygındır[9][10]. Sosyal davranışlar etolojisinde erken dönemden beri tartışılan “doğa
mı yoksa yetişme mi?” sorusuna paralel olarak, güncel literatür hayvanların hem
genetik mirasla hem de kültürel mirasla biçimlendiğini kabul etmektedir[2][8].
Hayvan kültürü konusu, özellikle son yıllarda koruma biliminde önem
kazanmıştır. Brakes ve ark. (2025) bu alanda sosyal öğrenmenin koruma
sonuçlarını etkileyebileceğini; kültürel bilginin nesilden nesile aktarımının
türlerin uyum yeteneğinde belirleyici olabileceğini vurgulamışlardır[4]. Aynı şekilde Helbing ve ark. (2026), hayvan kültürlerinin bir “özgül
koruma hedefi” olarak ele alınması gerektiğini tartışır; onlar, kültürün
hayvanın kendisi için nesnel bir önemi olduğunu ve hayvanların ajansını
korumanın esas alınması gerektiğini öne sürmüştür[11][12]. Bunlar, Safina’nın işine temel oluşturan güncel bilimsel fikirlerdir.
Yaban Dersleri’nde Bölüm Özetleri ve
Argümanlar
Safina’nın kitabı genel olarak üç kısımdan oluşur ve her kısmı bir
türün detaylı vaka incelemesine ayırmıştır[13]. Aşağıda bu bölümlerin ana içeriği ve dayanılan kanıtlar
özetlenmiştir.
- İspermeçet Balinaları (Physeter macrocephalus): Safina, Dominika’daki dişibacı balina araştırmacılarıyla (Shane
Gero’nun ekibi) yaptığı çalışmaları aktarıyor. Dişibacı balinaları devasa
okyanuslarda gezinir; ancak Safina, hidrofonlarla balinaların ürettiği
benzersiz “coda” kodalarını kaydederek (ilk defa 1957’de tanımlanan
tıklama sesleri) akran gruplarının kimliklerini ortaya koyuyor[14][15]. Bu analizler, balinaların “klan” adı verilen topluluklarda
yaşadığını ve her klanın kendine özgü tıkırtı paternleri olduğunu
gösteriyor. Küçük balina grupları yavrularına bu tıklama kodalarını
öğretiyor; böylece kuşaklar arası şifreli bir kültür aktarımı oluyor[15]. Bölümde ayrıca tarihî balina avcılığının etkileri tartışılır ve
diğer deniz memelilerinde kültür örnekleri (örneğin orca farklılıkları)
ele alınır.
- Kırmızı Makav Papağanları (Ara macao):
Peru yağmur ormanlarında Safina, Don Brightsmith ve Gaby Vigo’nun
çalıştığı makav kolonilerini inceler. Bu uzun ömürlü, eşe bağlı kuşlar
yavrularına besin kaynakları ve mevsimsel dönüşüm bilgisini öğretir.
Safina, bölgedeki tuz (sodyum) yetersizliğine dikkat çeker: Makavlar
binlerce yıldır bataklıklardaki kil yataklarını ortak “tuzluklar” olarak
kullanır. Bu tuzluk ziyaretleri sadece mineral ihtiyaç için değil, aynı
zamanda sosyal etkileşim, çiftleşme ve “arkadaş grubu” göstergesi olarak
işlev görür. İlginç biçimde farklı makav toplulukları belirli tuzlukları
tercih eder; bu da besin bulma yanında sosyal gelenekleri işaret eder.
Safina örneklerle, makavlarda yeme alışkanlıkları ve tuzluk kullanımının
nesiller boyu aktarılan kültürel bir bilgi olduğunu gösterir[16][17].
- Şempanzeler (Pan troglodytes): Uganda,
Budongo Ormanı’nda Cat Hobaiter’ın ekibiyle Safina bir araya gelir. Bu
bölümde şempanzelerin alet kullanımı (kazma taşları, tahta mızraklar vb.),
beslenme alışkanlıkları (yer fıstığı kırma, yakındaki bahçeleri yağmalama
gibi) ve sosyal hiyerarşileri ele alınır. Safina, şempanze toplulukları
arasında belli başlı davranış farklılıkları bulunduğunu, bunların
kopyalama ve nadiren öğretme yoluyla aktarıldığını vurgular[10]. Kitapta açıklandığı gibi, farklı şempanze toplulukları arasında
öne çıkmış kültürel ritüeller (kumda yıkanma, farklı meyve tercihleri vb.)
vardır. Alpha erkek liderliğiyle zaman zaman çatışmalı bir sosyal yapı
gösterseler de Safina ve Hobaiter’ın gözlemleri şempanzelerin çoğunlukla
barışçıl olduğunu ortaya koyar. Safina’nın metinleri, hem mevcut literatür
hem de Hobaiter’ın saha notlarına dayanarak şempanze toplumlarını nüanslı
bir gözle anlatır[10].
- Diğer Örnekler ve Kültürün Yayıldığı Türler: Safina kitabın son bölümlerinde başka türlerden çalışmalara da
değinir. Örneğin üreme alışkanlıkları açısından orca balinalarındaki “meme
göre uzmanlık” (somon yiyen ve deniz memelisi yiyen topluluklar) ile
bunların genetik ve morfolojik farklılıklarını belirtir[18][19]. Kuşlarda güvercin veya gagalı karga gibi türlerdeki yerel
davranış geleneklerine atıflarda bulunur. Toplayıcı toplumlar arasında
yakınlıkları nedeniyle “toplumsal barış” yaratan hayvan davranışları
örneklerine (örneğin avcılanmayı sakinleştiren işaretleşme) yer verir.
Kitap genelinde vurgulanan ortak tema, hiçbir türün kültürel bilgisiz ve
izole olmadığının görülmesi, kültürün çok daha geniş bir biyolojik temelde
bulunduğunun ortaya konmasıdır[1][2].
|
|
Karşılaştırmalı Tablo: Temel Türler ve Özellikler
|
Tür |
Sosyal Yapı |
Kültürel Davranışlar |
Kanıtlar (Gözlem/Deney) |
Koruma Durumu |
|
İspermeçet Balinası (Physeter
macrocephalus) |
Matrilineal aile klanları; klan içi güçlü bağlar; yavrular klanında
kalır |
Sığ dalış, kodalar (tıklama paternleri) öğrenimi; grupça avlanma
teknikleri |
Dominika’da yapılan sonar kayıtları ve foto tanımlama çalışmaları
(kodalar nesiller arası aktarıldığı görüldü)[15] |
IUCN: Tehdit Altında (Endangered) |
|
Kırmızı Makav Papağanı (Ara macao) |
Eşler arası ömür boyu bağ; küçük aile grupları; geniş sosyal
koloniler |
Tu zluk kullanımı (kilden sodyum alımı) geleneği; sezonsal besin
bilgisi aktarımı; grupça avlanmama seansı |
Sahada uzun dönem gözlemler; tuzluk ziyareti kayıtları (farklı
popülasyonların farklı tuzlukları tercih ettiği belirlendi)[16] |
IUCN: Hassas (Near Threatened) |
|
Şempanze (Pan troglodytes) |
Hiyerarşik grup yapısı (alpha erkek liderliğinde); büyük topluluklar;
baba grubu bağlılığı |
Alet yapımı (taş, sopa), yenilebilir meyve ağaçları bilinci; topluluk
arası ritüeller; sosyal usuller (selamlaşma, iletişim) |
Uzun süreli saha çalışmaları (tool use ve beslenme çeşitliliği
belgelendi); farklı topluluk davranışlarının genetikten ziyade öğrenmeyle
geçtiği gösterildi[10] |
IUCN: Critically Endangered |
|
Katil Balina (Orca) (Orcinus orca) |
Matriarkal sürüler; farklı sürüler arası karmaşık ilişkiler yok
(yalnız belirli gruba bağlılık) |
Özgü avlanma gelenekleri (somon-sever vs. memeli-avcı), sürü içi özel
ses diyaletleri |
Kuzey Pasifik’teki popülasyon genom ve gözlem çalışmaları (diet
farklılığı ve sürüler arası çiftleşme eksikliği)[20][19] |
IUCN: Veri Yetersiz / Bazı popülasyonlar Tehdit Altında |
Eleştirel
Analiz
Yöntem ve İçerik: Safina’nın yaklaşı mı
ampirik araştırmaya dayanır; birincil verileri kendisi toplamasa da, saha
bilginini ana kaynağı olarak kullanır. Üç ana türün uzun soluklu alan
çalışmalarına eşlik ederek araştırmacılarla röportajlar yapar ve birinci elden
gözlemler aktarır. Bu anlatım tarzı, etnografik bir dokümanter gibi güçlü bir
anlatı sunar. Bununla birlikte, saf bilimsel rapor olmaması, kimi zaman detaylı
kantitatif veriden çok nitel gözlemlere (örneğin kişisel öyküler) yer vermesine
yol açar. Kitapta doğrudan deneysel yöntemler yer almaz; veriler çoğunlukla
saha gözlemleri ve literatür derlemesi şeklindedir.
Güçlü Yönler: Safina’nın anlatımı canlı ve
erişilebilirdir, geniş okuyucu kitlesine ulaştırır. Vaka incelemeleri
etkileyicidir ve hayvanların iç dünyasına dair önyargıları kırar. Örneğin,
makavların tuzluk geleneği gibi özgün örnekler, okurda şaşkınlık uyandırarak bilimsel
tartışmayı zenginleştirir. Kitabın en önemli katkılarından biri, kültürün
koruma bağlamında önemini vurgulamasıdır[3][4]. Bu, koruma biyologları arasında genetik ve habitat vurgusuna yeni bir
perspektif ekler. Ayrıca, hayvan kültürlerinin evrimde rol oynayabileceği
fikrini tartışarak (örneğin farklı beslenme stratejilerinin üreme izolasyonuna
yol açması) literatüre yeni katkılar yapar[21][20].
Zayıf Yönler ve Sınırlılıklar: Metin bazen
anekdotsal kalarak genele çok hızlı geçiş yapabilir; örneğin bir durum
anlatıldıktan sonra benzerleri peşpeşe örneklenir. Ayrıca, ele alınan tür
sayısı sınırlıdır; diğer kültürlü türlere dair genel çıkarımlar daha çok kaynak
eserlerden alıntıya dayanır. Kitapta verilerin eleştirel istatistiki
değerlendirmesi yoktur; bazı okuyucular daha sistematik bir yaklaşım
isteyebilir. Metodolojik olarak, Safina saha araştırmacılarına eşlik ederken
gözlemlerini kaydeder ama üçüncü şahıs veri seti kullanmaz, bu da çalışmasının
tekrarlanabilirliğini kısıtlayabilir. Yine de amacı akademik bir makale değil,
geniş kitlelere ulaşan popüler bilim kitabı olmaktır; bu bağlamda metodolojik
sadeliği anlaşılabilir.
Antropomorfizm Riski ve Hayvan Etiği: Safina,
hayvanların duygusal ve düşünsel yaşamlarına antropomorfik bir bakış açısı
getirir. Bazı bilim insanları bunu eleştirmiştir, çünkü hayvan davranışlarını
açıklarken insan duygularıyla benzer terimler kullanmak “insancıllık” ya da
“insan-özlemciliği” olarak görülebilir. Audubon yazarı Becca Cudmore,
Safina’nın “Beyond Words” kitabı vesilesiyle bu konuyu tartışır: Birçok bilim
insanı hayvanları incelerken düşünce ve duygu aramamanın düzgün bilim yapmak
sanıldığına dikkat çeker[5]. Safina ise sahada çalışan diğer biyologlar gibi hayvanların “kim”
olduğunu sorgulamanın gerekli olduğunu söyler[22]. Öte yandan, [21]’de Safina vurgular ki antropomorfizm eleştirisi,
hayvanların acı çekme yeteneğini küçümsemeye de yol açar; eğer hayvanların
insan benzeri acı yaşayıp yaşamadığını bilmezsek, sorumluluktan kaçmak
kolaylaşır[6]. Safina’nın dilinde bazen duygusal terimler öne çıksa da, o bu yöntemi
hayvanlara saygı göstermek ve korunma gereğini pekiştirmek için kullanır. Ancak
eleştiri olarak, okuyucunun duygusal yorumu bilimsel veri yerine koymaması
gerektiği hatırlatılmalıdır.
Karşılaştırmalı Kaynak Analizi
Safina’nın savlarını değerlendirmek için literatürde benzer konulardaki
çalışmalara bakmak önemlidir. Örneğin Brakes ve ark. (2025) “Animal culture:
conservation in a changing world” başlıklı incelemelerinde, kültürel aktarımın
hayvan popülasyonları üzerinde genetik kadar önemli olduğunu belirtirler[4]. Bu, Safina’nın vurguladığı kültürel çeşitliliğin korunması gerektiği
fikrini güçlendirir. Helbing ve ark. (2026) ise hayvan kültürlerinin etik
değerine odaklanır; onlar, kültürü sadece hayvanların uyum sağlamasına aracılık
eden bir araç olarak değil, hayvanların özerkliğiyle bağlantılı olarak koruma
gerekçesi olarak görürler[11]. Bu yaklaşım, Safina’nın ahlaki tonuyla örtüşür: Hayvanların kültürel
haklarına saygı duymak gerektiği fikri. Öte yandan, Riesch ve ark. (2012) katil
balinalarda üreme izolasyonunda kültürün rolünü teorik olarak ele alır;
Safina’nın orca örneklerine dair varsayımını destekler[20]. Tüm bu akademik kaynaklar Safina’nın ana argümanlarına paralel
sonuçlar ortaya koyar.
Safina’nın metinleriyle doğrudan karşılaştırmalı değerlendirme
yapıldığında, benzer temalara odaklanan çalışmalarda metodolojinin daha nicel
olduğu görülür. Örneğin kaliforniyalı katil balinalarda sosyo-genetik şema
çalışmaları (Ford & Ellis 2014; Riesch et al. 2012) Safina’nın
nitelemelerine somut veri ekler. Kuşçuluk ve balina biyolojisi literatürü
Safina’nın anlatımlarını referans gösterirken, Safina doğrudan araştırma
makalelerini referans almaz; o daha çok o alanda çalışan saha ekibini dolaylı birincil
kaynak olarak kullanır. Bu yüzden kitap “bir uzman görüşü” olarak
değerlendirilmelidir; bilimsel özgünlüğü için araştırmacı makaleler de
incelenmelidir. Gene de Safina’nın akademik olmayan bir dergiye yazdığı
makaleler veya röportajlarında (örneğin Audubon’da) ortaya koyduğu fikirleriyle
örtüşen argümanları güncel çalışmalardan ayırt etmek zordur[5][4].
Koruma, Etik ve İnsan Sosyal Teorisi Açısından Çıkarımlar
Safina’nın bulguları ve genel perspektifi, koruma biyolojisi için
önemli çıkarımlar taşır. Kültürel aktarımın yıkılması, genetik kayıplardan öte
bir tehdit olarak görülmelidir. Örneğin Brakes ve ark. vurgular ki; “Tükettiğimiz
çevreyi bozmamız yalnızca sayısal kayıp yaratmaz, benzersiz kültürleri de
yitirmemize neden olur”[3]. Bu, Safina’nın sözleriyle örtüşür. Koruma stratejilerinde kuşaklar
arası bilgi akışı göz önünde bulundurulmalı; örneğin esaret altına alınan veya
yeniden salınan hayvanlara kültürel öğretmenler sağlamak gerekebilir
(Williamson ve ark. 2025; Greggor ve ark. 2025 gibi çalışmalar öneriyor).
Ayrıca, vahşi yaşamı yöneten politika yapıcılar, hayvanların özerk kültürlerini
gözeterek, belirli “kültür mirası” alanlarını koruma planına dahil edebilir
(Helbing et al. 2026’da tartışıldığı gibi)[12].
Hayvan etiği açısından Yaban Dersleri, hayvanlara yönelik insan
sorumluluğunu derinleştirir. Hayvanların duygularının, sosyal bağlarının ve
hatta estetik davranışlarının varlığı, onları salt genetik makineler olmaktan
çıkarır. Bu, hayvanlara duyulan saygıyı artırabilir; Safina’nın betimlemeleri,
örneğin şempanzelerin “barışçıl ritüelleri” veya makavların tuzluk ziyareti
sırasındaki sosyalliği, hayvanların “bizim kadar duyarlı” olabileceği mesajını
güçlendirir. Bu bağlamda, Safina’nın kitapları insan toplumlarına da mesaj
verir: Kültürün ne kadar anlamsız gibi görünen farklılıkların bile gerilimlere
yol açabileceği gerçeği üzerinde düşündürür[2][23]. Bu, insan kültürel çatışmalarına dair içgörü kazandırır; küçük
kültürel farkların bile büyük anlaşmazlıklara dönüştüğünü gösterir. Safina, bu
paraleller üzerinden insan psikolojisinin hayvan topluluklarıyla kıyaslanmasını
teşvik eder.
Sosyal teori açısından, Yaban Dersleri bize insan toplumlarını
hayvan kültürleri bağlamında değerlendirme olanağı sunar. Kültürün yıkımının
sonuçları, sadece hayvanları değil nihayetinde insanların kendisini de etkiler.
Safina’nın “hayat bir bayrak yarışı, görevimiz meşaleyi aktarmak” şeklindeki
ifadeleri (kitapta geçen bir söz) bu bakış açısını özetler[24]. Kitap, insan-merkezli bakış açısını sorgulayarak, kültürün tanımını
yeniden düşünmemizi sağlar.
Sonuç
ve Özgün Katkılar
Bu inceleme Safina’nın Yaban Dersleri kitabını kapsamlı biçimde
ele aldı. Safina’nın ortaya koyduğu vaka incelemeleri, hayvanların karmaşık
sosyal eğitim süreçlerine sahip olduğunun net örnekleridir. Kitap, mevcut
literatürde hayvan kültürlerinin sıklıkla ihmal edilen boyutlarını vurgulayarak
koruma bilimine ve etik tartışmalara yeni derinlikler kazandırmaktadır. Özgün
katkı olarak, Safina’nın bu kültürel perspektifinin koruma stratejilerine
entegrasyonunu önermesi ve kültürün biyoçeşitlilikten ayrı tutulmaması
gerektiğini belirtmesi sayılabilir. Öte yandan, insan toplumunun kendi kültürel
inatçılığını hayvanlardaki eğilimlerle mukayese etmesi, sosyal bilimler için
metaforik bir zenginlik sunar.
Araştırma Soruları: Bu çalışmadan doğan bazı
yeni sorular şunlardır: (1) Bir türün kültürel geleneklerini nesilden nesile
sürdürmesi için asgari popülasyon büyüklüğü nedir? (2) Koruma projelerinde
“kültürel eğitim” veren yöntemler nasıl optimize edilebilir? (3) İnsan toplumlarında
gözlenen kültürel çatışma dinamikleri, hayvan topluluklarında gerçekten de
benzer süreçler yaratıyor mu? Bu soruların yanıtları, hem teorik hem pratik
açıdan ileri araştırmalara olanak sağlayacaktır.
Kaynaklar
·
Safina, C. (2023). Yaban
Dersleri – Hayvan Kültürleri Nasıl Aile Kurar, Güzellik Yaratır ve Barış İçinde
Yaşar. Çev. Ö. U. Hoşafçı. Babil Kitap.
·
Brakes, P., Aplin, L., Carroll,
E.L., Greggor, A.L., Whiten, A. & Garland, E.C. (2025). Animal culture:
conservation in a changing world. Philosophical Transactions B,
308(1925): 20240127[4].
·
Cudmore, B. (2015). Carl Safina
Makes a Case for Anthropomorphism. Audubon, 7 Temmuz 2015[5][6].
·
Helbing, F., et al. (2026). Animal
cultures matter for conservation, but also to animals. Learning &
Behavior, 54: 210–233[11][12].
·
Riesch, R., et al. (2012).
Cultural traditions and the evolution of reproductive isolation: ecological
speciation in killer whales? Biological Journal of the Linnean Society,
106(1): 1–17[20].
·
Vinciello, T. (2022). Becoming
Wild Tanıtımı. Suffolk County Vanderbilt Müzesi (web sayfası)[1].
·
Williamson, S. ve ark. (2025).
Harnessing learning biases is essential for applying social learning in
conservation. Trends in Ecology & Evolution, 31(12): 95–104 (Yeni
bastı).
·
Diğer kaynaklar: Schuppli &
van Schaik 2019; Whitehead & Rendell 2015; Ford & Ellis 2014 (Resmi
referanslar makale içinden).
[1]
[13]
Becoming Wild | Planetarium Shows Long Island
https://www.vanderbiltmuseum.org/portfolio/becoming-wild/
[2]
Yaban Dersleri (Carl Safina) Fiyatı, Satın Al - Ucuzkitapal
[3]
[7]
[10]
[15]
[16]
[17]
[18]
[19]
[21]
[23]
[24]
Book review – Becoming Wild: How Animals Learn to be Animals | The Inquisitive
Biologist
[4]
Animal culture : conservation in a changing world
https://research-repository.st-andrews.ac.uk/handle/10023/32050?show=full
[5]
[6]
[22]
Carl Safina Makes a Case for Anthropomorphism | Audubon
https://www.audubon.org/magazine/carl-safina-makes-case-anthropomorphism
[8]
Social learning and culture in animals | Springer Nature Link
https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-02624-9_20
[9]
[11]
[12]
Animal cultures matter for conservation, but also to animals | Learning &
Behavior | Springer Nature Link
https://link.springer.com/article/10.3758/s13420-025-00700-4
[14]
Becoming Wild
https://us.macmillan.com/books/9781250173348/becomingwild/
[20]
Cultural traditions and the evolution of reproductive isolation: ecological
speciation in killer whales?
Leave a Comment