Çevirmen: Nalan Tümay

Yayın Tarihi: 24.09.2019

ISBN: 9786059318006

Dil: TÜRKÇE

Sayfa Sayısı: 400

Cilt Tipi: Karton Kapak

Kağıt Cinsi: Kitap Kağıdı

Boyut: 15 x 21 cm

Altıncı Yok Oluş: İnsan Faaliyetlerinin Gezegenimiz Üzerindeki Yıkıcı Etkileri

Elizabeth Kolbert’in Altıncı Yok Oluş adlı kitabı, dünyanın karşı karşıya kaldığı en büyük çevresel tehditlerden birini, türlerin büyük ölçekli yok oluşunu ve bunun ardındaki insan faaliyetlerini gözler önüne seriyor. Kitap, dünya tarihindeki beş büyük yok oluştan sonra, insan eliyle hızlandırılan altıncı bir yok oluşun ortasında olduğumuzu iddia ediyor. Sanayi devrimi, tarım ve ormansızlaşma gibi insan faaliyetlerinin tetiklediği bu süreç, gezegenin ekolojik dengesini geri dönüşü olmayan şekilde bozuyor. Bu blog yazısında, Altıncı Yok Oluş kitabında yer alan temel argümanları inceleyecek ve insanın ekosistemler üzerindeki etkilerini daha geniş bir perspektiften değerlendireceğiz.

1. Kitlesel Yok Oluşların Tarihsel Arka Planı

Dünya tarihindeki kitlesel yok oluşlar, yaşamın büyük bir kısmının bir anda ortadan kalktığı dönemler olarak bilinir. Kolbert, dünya tarihindeki beş büyük yok oluşu anlatarak başlar ve bu olayların her birinin, dünya üzerindeki türlerin büyük bir bölümünün kaybına yol açtığını açıklar. Bunlar arasında en bilinenleri, Permiyen-Triyas yok oluşu ve Kretase-Paleojen yok oluşudur. Kretase-Paleojen yok oluşu, yaklaşık 66 milyon yıl önce bir asteroitin dünyaya çarpmasıyla dinozorların ve birçok başka türün yok olmasına neden olmuştur. Ancak Kolbert’in kitabında altını çizdiği gibi, bu yok oluşlar, doğal süreçler sonucu gerçekleşmiş, insan eliyle tetiklenmemiştir.

Kolbert, fosil kayıtlarına dayanarak geçmiş kitlesel yok oluşların özelliklerini ve doğurduğu sonuçları detaylandırır. Kitapta, gezegenin biyolojik çeşitliliğinin bu yok oluşlarla nasıl değiştiği ve yok olan türlerin yerini yeni türlerin nasıl aldığı üzerinde durulur. Ancak bugün yaşanan "Altıncı Yok Oluş", insanın etkisiyle hızlanmış bir süreçtir ve bu durum, geçmiş kitlesel yok oluşlardan önemli bir fark yaratır. İnsan eliyle başlatılan bu süreç, gezegenin biyolojik çeşitliliği için ciddi bir tehdit oluşturur ve doğal dengeyi geri dönülemez şekilde bozma riski taşır.

2. İnsan Eliyle Tetiklenen Altıncı Yok Oluş

Kolbert’in Altıncı Yok Oluş kitabındaki temel tez, insan faaliyetlerinin doğrudan bu altıncı yok oluşu tetiklediğidir. İnsanların doğaya olan etkisi, gezegenin ekolojik dengesini bozmakta ve türlerin kitlesel bir şekilde yok olmasına neden olmaktadır. Sanayi devrimiyle başlayan bu süreç, fosil yakıtların yoğun bir şekilde kullanılmasıyla hız kazanmış ve atmosferdeki karbon dioksit seviyelerinin artmasına neden olmuştur. Bu durum, küresel iklim değişikliğini tetikleyerek, birçok türün yaşam koşullarını değiştirmiş ve birçok türün hayatta kalma şansını azaltmıştır.

Kolbert, özellikle habitat kaybının altını çizer. Tarım alanlarının genişletilmesi, ormansızlaşma, şehirleşme ve altyapı projeleri, birçok canlının doğal yaşam alanlarını kaybetmesine neden olmuştur. Ormansızlaşma, özellikle tropikal bölgelerde biyoçeşitlilik üzerinde yıkıcı etkilere sahiptir. Amazon yağmur ormanları gibi bölgelerde yapılan geniş çaplı ağaç kesimleri, sadece ormanlık alanları yok etmekle kalmaz, aynı zamanda bu ekosistemlere bağımlı olan birçok türün de yaşam alanlarını kaybetmesine yol açar. Bunun sonucunda, biyolojik çeşitlilik azalır ve ekosistemler çöker.

İklim değişikliği de altıncı yok oluşun ana nedenlerinden biridir. Küresel sıcaklık artışı, birçok türün yaşam alanını tehdit etmektedir. Kutup ayıları gibi soğuk iklimlere adapte olmuş türler, buzulların erimesiyle birlikte yaşam alanlarını kaybetmekte ve yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmaktadır. Aynı şekilde, sıcak denizlere adapte olmuş birçok deniz canlısı da okyanusların asitlenmesi ve su sıcaklığının artması nedeniyle hayatta kalmakta zorlanmaktadır. Kolbert, iklim değişikliğinin gezegen üzerindeki etkilerini detaylandırırken, bu durumun yalnızca belli türleri değil, ekosistemlerin genel işleyişini de tehdit ettiğini açıklar.

3. Bilimsel Veriler ve Tür Kayıpları

Kolbert, bilimsel verilerle altıncı yok oluşun boyutlarını gözler önüne serer. Kitap boyunca verilen örnekler, dünyanın dört bir yanında yaşanan tür kayıplarının kapsamını gösterir. Özellikle amfibi türler üzerinde yapılan çalışmalar, bu krizin ne kadar ciddi olduğunu anlamamızı sağlar. Örneğin, Panama’da yapılan bir araştırma, amfibi türlerin kitlesel bir şekilde yok olduğunu ve bu kayıpların büyük bir kısmının geri dönülemez olduğunu ortaya koymuştur. Altın kurbağa gibi türler, bir nesil içinde yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmış ve bu durum, habitat kaybı, hastalıklar ve iklim değişikliği gibi faktörlerle ilişkilendirilmiştir.

Amfibiler, çevresel değişikliklere karşı son derece hassas olduklarından, bu türlerin yok olması ekosistemlerin çöküşüne işaret eden önemli bir göstergedir. Kolbert, amfibi türlerin küresel çapta yok olmasının, gezegenin ekolojik dengesinin hızla bozulduğunun bir kanıtı olduğunu savunur. Amfibiler dışında birçok kuş türü, deniz memelileri, böcekler ve mercan resifleri de yok olma tehlikesi altındadır. Kolbert’in vurguladığı üzere, bu türlerin yok olması yalnızca biyolojik çeşitliliği azaltmakla kalmaz, aynı zamanda ekosistemlerin işleyişinde geri dönülemez hasarlara yol açar.

Kitapta yer alan bir diğer önemli veri ise, doğal yok oluş oranlarının çok üzerinde gerçekleşen bu kitlesel kayıpların, doğrudan insan faaliyetlerine bağlanmasıdır. Fosil kayıtları incelendiğinde, doğal süreçler sonucunda meydana gelen tür kayıpları, insan eliyle tetiklenen kayıplara kıyasla çok daha düşük seviyelerde kalmaktadır. İnsanlık, yalnızca habitatları tahrip etmekle kalmamış, aynı zamanda biyolojik çeşitliliğin hızla azalmasına ve birçok ekosistemin çökmesine neden olmuştur.

4. Antroposen Çağı: İnsan Etkisinin Yeni Jeolojik Dönemi

Altıncı Yok Oluş kitabında öne çıkan kavramlardan biri de "Antroposen Çağı"dır. Antroposen, insan faaliyetlerinin dünya üzerinde derin ve kalıcı etkiler bıraktığı yeni bir jeolojik dönemi ifade eder. Kolbert, insanlığın jeolojik olarak belirgin bir etkiye sahip olduğu bu dönemi detaylı bir şekilde ele alır. Atmosferdeki karbon dioksit seviyelerinin artması, okyanusların kimyasal yapısının değişmesi ve gezegenin yüzeyinin büyük oranda insan eliyle şekillendirilmesi, Antroposen Çağı’nın temel özelliklerindendir.

Kolbert, insanın gezegen üzerindeki etkisinin, ekosistemlerin ve türlerin ötesine geçtiğini savunur. İnsanlar, yalnızca ormanları tahrip etmekle kalmamış, aynı zamanda atmosferin bile kimyasal bileşimini değiştirmiştir. Sanayi devrimiyle birlikte atmosfere salınan karbon miktarı, dünyanın doğal karbon döngüsünü geri dönülemez bir şekilde etkilemiş ve bu da küresel iklim değişikliğine neden olmuştur. Antroposen Çağı’nın en belirgin özelliği, türlerin büyük bir kısmının insan faaliyetleri nedeniyle yok olmasıdır.

Bu çağda, insanlık sadece doğal kaynakları tüketmekle kalmamış, aynı zamanda gezegenin ekosistemlerine de onarılamaz zararlar vermiştir. Kolbert, bu çağın başlangıcını Sanayi Devrimi’ne dayandırır ve bu dönemin, doğal dengelerin hızla bozulduğu bir kırılma noktası olduğunu belirtir. Antroposen, insan faaliyetlerinin gezegenin jeolojik tarihine damgasını vurduğu bir dönem olarak kabul edilir ve bu dönemin başlıca sorumlusu insanlardır.

5. Okyanusların Asitlenmesi ve Ekosistemlerin Çöküşü

Kolbert’in kitabında detaylandırdığı bir diğer önemli konu da okyanusların asitlenmesidir. İklim değişikliği ve atmosferdeki karbon dioksit seviyelerinin artması, okyanusların kimyasal bileşimini değiştirmekte ve bu da deniz ekosistemlerini tehlikeye sokmaktadır. Okyanuslar, atmosferdeki fazla karbonu emerek bir tampon görevi görmektedir. Ancak bu emilim süreci, okyanusların asitlenmesine yol açmakta ve deniz yaşamı için büyük bir tehdit oluşturmaktadır.

Mercan resifleri, okyanusların asitlenmesinden en çok etkilenen ekosistemlerden biridir. Mercanlar, yüksek asit seviyelerine karşı son derece hassas olduklarından, bu değişikliklere karşı hayatta kalmakta zorlanırlar. Mercan resiflerinin yok olması, sadece deniz yaşamı için değil, insanlar için de büyük bir tehlike teşkil eder. Çünkü mercanlar, deniz yaşamının önemli bir kısmına ev sahipliği yapar ve balıkçılık gibi insan faaliyetleri için kritik bir öneme sahiptir. Kolbert, mercan resiflerinin hızla yok olmasının, küresel ekosistemlerin çöküşünün bir habercisi olduğunu vurgular.

Okyanusların asitlenmesi, aynı zamanda deniz besin zincirinin temelinde yer alan planktonların da zarar görmesine neden olur. Bu durum, deniz yaşamını besleyen tüm sistemlerin çökmesine yol açabilir ve sonuç olarak deniz ekosistemleri üzerindeki etkiler, küresel ölçekte hissedilir. Kolbert, okyanusların asitlenmesinin, deniz ekosistemlerini tehdit eden en ciddi sorunlardan biri olduğunu ve bu durumun hızla çözülmediği takdirde geri dönüşü olmayan sonuçlar doğurabileceğini belirtir.

6. Çözüm Yolları ve Umut Var mı?

Kolbert, kitabında doğanın karşı karşıya olduğu bu büyük felaketin karanlık bir tablosunu çizse de, tamamen umutsuz bir sonuca varmaz. İnsanlık, bu sorunu fark edip harekete geçtiğinde bazı türleri kurtarmak ve ekosistemleri korumak için adımlar atabilir. Ancak bu adımların etkili olabilmesi için küresel çapta kolektif bir çaba gerekmektedir. İklim değişikliğinin durdurulması, karbon emisyonlarının azaltılması ve habitat koruma programlarının devreye sokulması, bu krizin etkilerini hafifletmeye yönelik en önemli adımlardan bazılarıdır.

Kolbert, dünya genelinde uygulanan bazı koruma projelerini örnek gösterir. Özellikle koruma alanları oluşturmak, nesli tükenmekte olan türlerin yaşam alanlarını korumak için önemli bir adımdır. Yeniden üreme programları, bazı türlerin doğal popülasyonlarının yeniden canlanmasına yardımcı olabilir. Ancak bu projelerin başarılı olabilmesi için sürdürülebilirlik ilkelerinin benimsenmesi ve bu süreçte uluslararası iş birliğinin artırılması gerekmektedir.

Sonuç: Altıncı Yok Oluşu Durdurmak İçin Bir Fırsat

Elizabeth Kolbert’in Altıncı Yok Oluş kitabı, insanlık tarihinin en büyük çevresel krizlerinden birine ışık tutar. İnsan faaliyetlerinin neden olduğu ekolojik tahribat, gezegenimizdeki biyoçeşitliliği hızla azaltmakta ve ekosistemleri tehdit etmektedir. Kolbert, bu süreçte bilimsel verilerle desteklenmiş kapsamlı bir inceleme sunarken, gezegenimizin geleceği hakkında derinlemesine düşünmemizi sağlar. İklim değişikliği, habitat kaybı ve türlerin yok olması gibi sorunlar, insanlığın doğa üzerindeki yıkıcı etkilerini gözler önüne sermektedir.

Altıncı Yok Oluş sürecini durdurmak için hala bir fırsat olabilir, ancak bu fırsatın değerlendirilmesi için acil ve kararlı adımlar atılması gerekmektedir. İnsanlık, kendi yarattığı bu felaketi durdurmak ve gezegenimizin geleceğini korumak için harekete geçmezse, dünya büyük bir çevresel krizle karşı karşıya kalacaktır. Kolbert, kitabında bu farkındalığı yaratmayı amaçlar ve insanlığın doğayla olan ilişkisini yeniden gözden geçirmesi gerektiğini vurgular.